Chandan Yatra Festival
ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା (Chandan Yatra) ହେଉଛି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପୁରୀର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ଉତ୍ସବ। ଏହାକୁ ଗନ୍ଧଲେପନ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଯାତ୍ରା ୪୨ ଦିନ ଧରି ଚାଲେ ଏବଂ ଏହା ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ।
କେବେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ?
- ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଦିନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
- ପ୍ରଥମ ୨୧ ଦିନକୁ ବାହାର ଚନ୍ଦନ (Bahara Chandana) କୁହାଯାଏ।
- ପରବର୍ତ୍ତୀ ୨୧ ଦିନକୁ ଭିତର ଚନ୍ଦନ (Bhitara Chandana) କୁହାଯାଏ।
- ଏହା ବୈଶାଖ ମାସରେ ହୁଏ ଏବଂ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପୂର୍ବ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲେ।
ନୋଟ: ୨୦୨୬ ମସିହାରେ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୭ କିମ୍ବା ୨୦ ତାରିଖରେ ପଡ଼ୁଛି (ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ ନିଶ୍ଚିତ ତାରିଖ ଯାଞ୍ଚ କରନ୍ତୁ)। ଏହି ଦିନଠାରୁ ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ରଥ କାଠ କଟା ଓ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ
- ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ତାତିରୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରାଯାଏ।
- ଏହା ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଶୀତଳ ରଖିବା ଏବଂ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାର ପର୍ବ।
- ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ମହାରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସମୟରୁ ଜଡ଼ିତ।
ମୁଖ୍ୟ ରୀତିନୀତି (Rituals)
- ବାହାର ଚନ୍ଦନ (ପ୍ରଥମ ୨୧ ଦିନ):
- ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସିଂହଦ୍ୱାରରୁ ପ୍ରତିନିଧି ବିଗ୍ରହ (ମଦନମୋହନ, ରାମକୃଷ୍ଣ ଆଦି) ଏବଂ ପଞ୍ଚପାଣ୍ଡବ ନାମକ ପାଞ୍ଚଟି ଶିବଲିଙ୍ଗ (ଲୋକନାଥ, କପାଳମୋଚନ, ଜାମେଶ୍ୱର, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ନୀଳକଣ୍ଠ) କୁ ନେଇ ନରେନ୍ଦ୍ର ପୋଖରୀ (ନରେନ୍ଦ୍ର ସରୋବର) କୁ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରାଯାଏ।
- ନନ୍ଦା ଓ ଭଦ୍ରା ନାମକ ଦୁଇଟି ସୁସଜ୍ଜିତ ନୌକାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଜଳକେଳି (boat procession) କରାଯାଏ।
- ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ନୌକା ବିହାର, ଚନ୍ଦନ ସ୍ନାନ ଓ ଅଳଙ୍କାର ନୀତି ହୁଏ।
- ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ପରିବେଶ ରହେ।
- ଭିତର ଚନ୍ଦନ (ପରବର୍ତ୍ତୀ ୨୧ ଦିନ):
- ଏହା ମନ୍ଦିର ଭିତରେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚନ୍ଦନ ଲେପନ ନୀତି ହୁଏ। ବାହ୍ୟ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ନଥାଏ।
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ
- ଏହି ସମୟରେ ପୁରୀରେ ବିଶେଷ ଭକ୍ତିମୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ନରେନ୍ଦ୍ର ପୋଖରୀ ପାଖରେ ଏହି ଜଳକେଳି ଦେଖନ୍ତି।
- ଓଡ଼ିଆ କବିମାନେ (ଯଥା ବନମାଳୀ ଦାସ, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଆଦି) ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ରଚନା କରିଛନ୍ତି।
ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ହେଉଛି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଂଶ ଯାହା ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାତିରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିର ଶୀତଳତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯଦି ଆପଣ ପୁରୀ ଯାଆନ୍ତି, ତାହା ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭୂତି ହେବ।
ଯଦି ଆପଣ ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରାର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଂଶ (ଯେପରି ନୌକା ବିହାରର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କିମ୍ବା ଫଟୋ/ଭିଡିଓ ସମ୍ବନ୍ଧରେ) ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଏହାର ସହିତ ଜଡ଼ିତ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି, ତାହା କୁହନ୍ତୁ!